Spataderen (varices) zijn afwijkingen die veelvuldig voorkomen, meer bij vrouwen dan bij mannen. Enkele miljoenen Nederlanders hebben in meer of mindere mate last van spataderen, men kan dus echt spreken van een volksziekte. Onder spataderen wordt verstaan iedere abnormale verwijding van een ader. Spataderen kunnen overal optreden, aambeien (haemorrhoïden) zijn bijvoorbeeld ook spataderen. Op onze website bedoelen we met spataderen echter de meest voorkomende, namelijk die aan de benen.

In het algemeen spreken we pas van spataderen wanneer de benen duidelijk zichtbare of voelbare blauwe verdikte, kronkelig verlopende aderen vertonen. We onderscheiden verschillende typen, al naar gelang de vorm en grootte.

Steeds meer mensen krijgen in de loop van hun leven last van spataderen.
N.B. Aderen zijn de bloedvaten die zorgen voor de terugstroom van het bloed naar het hart. Slagaderen doen het omgekeerde, zij vervoeren het bloed van het hart naar de weefsels.

Bij het onstaan van spataderen zijn de volgende factoren van belang:

• Aanleg
  Spataderen zijn vaak erfelijk. Door aangeboren zwakte van het steunweefsel van de aderen ontstaan spataderen sneller.
• Staand beroep
  In sommige beroepen (vooral staande beroepen, zoals kapsters, leerkrachten, winkel- en horecapersoneel, verpleegsters etc.) loopt men meer risico op het krijgen van spataderen. Oorzaak is het langdurig staan, onder invloed van de zwaartekracht zakt het bloed naar de onderbenen en onstaan juist daar als eerste spataderen.
• Zwangerschap
  Door zowel de veranderde hormonale invloeden als een bemoeilijkte terugstroom van het bloed uit de benen naar het hart (door druk van de groeiende baarmoeder op de bekkenvaten) ontstaan spataderen vaak tijdens de zwangerschap.
• Andere oorzaken
  Spataderen kunnen ook het gevolg zijn van een thrombosebeen. Hierbij zijn een of meerdere aderen binnenin het been (het zgn. "diepe systeem") verstopt waardoor de aderen aan de buitenkant, de oppervlakkige aderen, overbelast raken. Na een aantal jaren kunnen dit spataderen worden. Ook ongevallen (fracturen) en operaties (gips) aan het been kunnen spataderen tot gevolg hebben.

Spataderen hoeven niet altijd klachten te geven. De aanwezigheid ervan wordt wel vaak als lelijk of cosmetisch storend ervaren. Het omgekeerde komt ook voor. Dan zijn er al wel klachten, maar zijn de spataderen (nog) niet zichtbaar.

Wat zijn nu de klachten? Echte pijn is zeldzaam. Meestal is er een moe, zwaar gevoel in de benen. Soms ook jeuk, een branderig gevoel, nachtelijke krampen, rusteloze benen, opgezette enkels. Kortom, een heel scala aan klachten is mogelijk. Deze klachten berusten op stuwing. Wanneer deze stuwing langer bestaat kunnen huidafwijkingen optreden zoals eczeem, verkleuringen door pigmentneerslag, tot aan een "open been" toe.

Onbehandelde spataderen hoeven lang niet altijd complicaties te geven. De kans op aderontsteking (flebitis), een bloeding door openstoten van een spatader, stolselvorming (trombose) of een open been (ulcus cruris) is echter wel groter. Uit oogpunt van preventie kan het daarom verstandig zijn ze wel te laten behandelen.

Een betrouwbaar onderzoek is nodig om vast te stellen of en zo ja hoe spataderen behandeld moeten en kunnen worden. Het lichamelijk onderzoek is niet voldoende. De diagnose kan niet altijd "op het oog" gesteld worden. Spataderen kunnen ook onderhuids verlopen. Het is daarom nodig aanvullend technisch onderzoek te doen om tot de juiste diagnose te komen en dus tot de juiste therapie. Behandeling van spataderen is voor iedere patiënt maatwerk. Het belangrijkste onderzoek is het:

Duplexonderzoek  (Ultrageluid onderzoek)
Dit onderzoek wordt gedaan met de zgn. Duplexscanner. Er wordt gebruik gemaakt van geluidsgolven waarmee o.a. de stroomrichting van het bloed kan worden bepaald. Het is hiermee ook mogelijk "lekke kleppen" in de aderen op te sporen. Het onderzoek is pijnloos, wordt poliklinisch uitgevoerd en duurt ongeveer 10 minuten.